ISDS Border Collie Database

ISDS sleutelhonden

Veel mensen kennen wel enige beroemde honden. Wiston Cap kent natuurlijk iedereen. Velen hebben waarschijnlijk ook wel gehoord van Bobby Dalziels Wisp, Sidney Prices Davy, Aled Owens Ben, Templetons Roy, Bwlch Taff, Dryden Joe, Bosworth Coon. Om er maar een paar te noemen. Deze honden zijn beroemd omdat ze bij velen opvielen door hun bijzonder goede hoedvermogen (in samenwerking met de handler).

Deze opvallende honden zijn doorgaans veelvuldig gebruik voor de fokkerij. Dat geeft direct een mogelijkheid om op een objectieve manier tophonden of sleutelhonden te 'berekenen' op basis van de database van alle ISDS honden. Dus in plaats van af te gaan op wat een beperkt aantal mensen vindt, kijken we wat gemiddeld iedereen vond.

Een manier om de populariteit te beoordelen is het tellen van het aantal kinderen dat een hond heeft voortgebracht. Onderstaande tabel geeft de top-10 weer. Een langere lijst met alle honden die minstens 100 puppen voortbrachten (309 stuks), heb ik op internet gezet: http://www.bcdb.info (klik op '#Pups per dog'). Het zijn allemaal reuen. Er zijn geen ISDS teven met meer dan 100 puppen.

Het aantal voortgebrachte puppen is niet zo'n goede maat voor de populariteit op langere termijn. Misschien was de hond zelf goed, en kozen daarom veel mensen hem als dekreu. Het kan zijn dat later zijn stijl van werken uit de gratie viel of niet goed vererfde. We kunnen daarom beter kijken in hoeverre de kinderen van zijn kinderen weer voor de fok gebruikt zijn, en hun kinderen. Of beter; in hoeverre zijn de genen van een bepaalde toentertijd populaire hond terug te vinden in de huidige populatie.

Hiertoe stellen we dat de invloed van een bepaalde hond op zijn kinderen gelijk is aan 0,5 keer deze ouder. Dit is realistisch omdat gemiddeld de helft van zijn genen wordt doorgegeven, de andere helft komt van de andere ouder. Dus als vader Cap 1933 kinderen had, dan bestaat elk kind voor de helft uit Cap en in totaal is Cap 1933 x 0,5 = 966,5 keer doorgegeven aan zijn kinderen. Als zijn kinderen weer kinderen voortbrengen, dan erft elk van die kleinkinderen 0,25 keer Cap, enzovoort. Als weinig van zijn nageslacht voor de fok gebruikt wordt, dan is de totale invloed na een paar generaties snel klein. Is zijn nageslacht daarentegen populair, dan kan zijn gesommeerde invloed na een aantal generaties behoorlijk toenemen.

Deze berekening wordt voor elke ISDS geregistreerde hond waarmee gefokt is uitgevoerd, totaal meer dan 50.000 honden. Dat geeft ons de invloed van deze 50.000 honden op de totale populatie van ruim 250.000 honden. Het resultaat wordt gesorteerd op geboortejaar van deze 250.000 honden en gedeeld door het aantal honden dat in een bepaald jaar geboren is, zodat we het percentage invloed krijgen. De 33 meest populaire honden zijn in onderstaande figuur en tabel weergegeven.

Deze sleutelhonden zijn geselecteerd volgens deze kriteria:
1. In enig jaar moet een invloed van meer dan 3% zijn bereikt en
2. de invloed op de honden geboren in 2002 moet minsten 1% zijn.
3. Of (i.p.v. 1 en 2) de hond had in 2002 minstens 2% invloed.
4. Als de hond zijn populariteit vrijwel uitsluitend te danken heeft aan een enkel kind, dan is het geen sleutelhond.
5. Alleen de invloed wordt meegenomen op honden waarvan beide ouders bekend zijn. Anders zou het lijken alsof ROM honden (Registered On Merit) niet beinvloed zijn door beroemde honden.

Ondanks kriterium 4 zijn er toch verschillende sleutelhonden die direct van elkaar afstammen omdat ze ook nog andere populaire kinderen voortbrachten:
        153 > 1048
      3036 > 3514 > 5176 (en 3940) > 9601
      3465 > 3624
      7696 > 15393
    24981 > 47577
    31154 > 39603 / 52844 / 56646
    75630 > 104626
  103923 > 114678

Grafische weergave van de invloed van sleutelhonden op de puppen geboren in elk jaar. De vertikale as is logaritmisch om een duidelijk onderscheid tussen verschillende honden te krijgen. De lijnen werden afgevlakt met een 3-jaars lopend gemiddelde.

De invloed van de verschillende sleutelhonden bij elkaar is meer dan 100%. Dat komt doordat alle sleutelhonden diverse genen met elkaar gemeen hebben. Alleen wanneer de genen uitgedrukt zouden worden in die van de grondleggers (Engels: founders), telt alles bij elkaar op tot minder dan 100%. In dit geval bepalen deze 33 honden ruim 71% van de genen in de huidige populatie. De genen van alle andere honden zijn een mengsel van de genen van de grondleggers. Meer over grondleggers en genetische diversiteit in een volgend artikel. Hier is belangrijk dat sommige mengsels van genen, in de vorm van sleutelhonden, erg populair waren.

De tabel geeft meer statistiek van de sleutelhonden op de puppen die gedurende de afgelopen 5 jaar geboren werden. Een periode van 5 jaar is hier gekozen omdat dat de gemiddeld leeftijd is waarop ouders puppen krijgen. Oftewel, in gemiddeld 5 jaar wordt een nieuwe generatie geboren. De genen van oudere sleutelhonden zijn zo wijdverbreid dat geen of nauwelijks honden te vinden zijn zonder hun bloed. Als %zero nul is dan kunnen we nooit meer honden fokken zonder de invloed van deze sleutelhond. Het max% geeft aan tot welk percentage we terug zouden kunnen fokken op een bepaalde sleutelhond (m.b.v. heel veel inteelt).

Het is opmerkelijk dat behalve Wiston Cap 31154 en Spot 24981 geen van de top-10 sleutelhonden zelf veel puppen heeft voortgebracht. De conclusie zou kunnen zijn dat deze uitgebreide berekening van sleutelhonden een betere is dan kijken naar het aantal puppen. Maar een kanttekening is hier op zijn plaats. Voor 1940 werden er minder dan 200 puppen per jaar geregistreerd en voor 1950 minder dan 800 per jaar. Pas na 1960 was het 4000 tot 6000 per jaar. In de beginjaren was het daardoor eenvoudiger om een sleutelhond te worden. Wat dat aan gaat is Wiston Cap 31154 werkelijk een unieke hond geweest, tussen zoveel andere honden geboren worden en dan zo populair.

Voor teven is het moeilijker om sleutelhond te worden omdat ze zelf slechts een beperkt aantal puppen kunnen voortbrengen. Slechts een enkele teef voldoet aan de kriteria; John Kirks Nell 3514. Ze staat zelfs op een prominente derde plaats, ondanks dat ze nooit aan een belangrijke wedstrijd heeft meegedaan, voor zover ik kon nagaan.

Voor de sleutelhonden die na 1930 geboren werden, neemt de verspreiding van de genen gedurende 10 tot 20 jaar scherp toe, waarna de invloed ongeveer constant blijft. Een enkele hond valt op doordat na de aanvankelijk scherpe stijging, de populariteit gestaag afneemt. Murrays Vic 4368 is hiervan een goed voorbeeld. Begin jaren 50 van de vorige eeuw won deze reu veel wedstrijden in Schotland. Het zou kunnen dat deze hond een verborgen gebrek had, dat zich bij het nageslacht pas goed uitte.

Sheila Grew heeft een bekend boek geschreven 'Key Dogs from the Border Collie Family'. Hierin behandelt ze 41 bekende honden. Toch voldoen er daarvan 23 niet aan de bovengenoemde kriteria. Negen andere die hier wel naar voren komen als sleutelhond, worden door haar niet expliciet als sleutelhond beschreven maar wel in de tekst genoemd als belangrijke ouder of nazaat van een 'key dog'. Zes sleutelhonden werden pas beroemd nadat Sheila Grew haar boek publiceerde.

Adam Telfers Old-Hemp (9), geboren in 1894, wordt door Grew gepresenteerd als waarschijnlijk de meest invloedrijke vroege hond. Helaas werden geen van zijn kinderen bij de ISDS geregistreerd, terwijl dat er toch meer dan 200 waren volgens Grew. Ik heb 4 van de kinderen van Hemp die ik kon traceren toegevoegd aan de database, dat resulteerde bijna in een sleutelhondenrol voor Hemp. Dus dit is inderdaad een belangrijke hond geweest. Waarschijnlijk zijn er in de vorige eeuw meer van dit soort invloedrijke honden geweest, maar dat was helaas in de tijd dat er nog geen registratie bestond.

Sommige van de teven die Sheila Grew als 'key dog' noemt, blijken slechts een heel kleine invloed te hebben:
Sandy Montgomery's Jinty (30571): 0.11% maximum / verwaarloosbaar in 2002.
Harry Huddlestons Maddies ( maximum / in 2002 ):
  2656: 0.36% / 0.008%
  4337: 0.44% / 0.015%
10992: 0.07% / 0.001%

Dus, of Grew overschatte de capaciteiten van sommige honden, of mijn kriterium voor het selecteren van sleutelhonden is gammel.

Twee van de meest populaire sleutelhonden leefden zeer recent; Bobby Dalziels Wisp 161487 en John Thomas Don 108889. Bobby Dalziels Wisp heeft een pup voortgebracht die bij een test bleek te lijden aan CEA. Hieruit zou gekonkludeerd kunnen worden dat Wisp drager is van het CEA gen. Dat geeft meteen het gevaar aan van een zo veelvuldig gebruik van een hond als dekreu. Als zo'n dekreu drager blijkt te zijn van een vervelende ziekte, dan is 50% van zijn kinderen ook weer drager (als het een enkelvoudig recessief gen betreft). Gemiddeld is circa 15% van de Border Collies drager van het CEA gen, dus zo'n dekreu zorgt op lange termijn weer voor een flinke toename van CEA.

Overigens is het twijfelachtig of Bobby Dalziels Wisp echt drager was. Dat blijkt na betere analyse van zijn nageslacht in combinatie met de manier waarop genetische afwijkingen zich verspreiden. Maar misschien meer daarover in een volgend artikel.

Volgende: 3. ISDS stamvaders